Ciągłość działania pracowni obrazowej: gdy zawiedzie zasilanie, sieć albo PACS
W skrócie: pracownia obrazowa zależy od prądu, sieci oraz systemów PACS, RIS i HIS. Bez nich nie wykona, nie zarchiwizuje i nie opisze badania. Plan na ich awarię to część codziennej pracy, a od 3 kwietnia 2026 r. dla wielu szpitali także obowiązek prawny. Znowelizowana ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa wymaga od podmiotów kluczowych i ważnych, w tym podmiotów leczniczych, testowania i utrzymywania planów ciągłości działania i odtworzenia. Podstawą są kopie zapasowe przechowywane poza placówką, zasilanie awaryjne, zapasowe łącza i przećwiczona procedura pracy bez systemów.
Co może zatrzymać pracownię
- zasilanie: zanik napięcia w serwerowni albo w pracowni,
- sieć: awaria przełącznika, łącza między budynkami albo łącza do teleradiologii,
- PACS, RIS i HIS: awaria serwera, bazy danych albo macierzy z archiwum obrazów,
- cyberatak: Europejska Agencja ds. Cyberbezpieczeństwa (ENISA) w swoim pierwszym raporcie o zagrożeniach w sektorze zdrowia (lipiec 2023 r.) wskazała, że ransomware, czyli oprogramowanie szyfrujące dane dla okupu, odpowiada za 54% zagrożeń cyberbezpieczeństwa w tym sektorze.
Co mówią przepisy
Ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa po nowelizacji wdrażającej unijną dyrektywę NIS2 (Dz.U. 2026 poz. 252) obowiązuje od 3 kwietnia 2026 r.:
- obejmuje podmioty lecznicze, które ustawa zalicza do sektorów kluczowych. Podmiot leczniczy, który nie jest przedsiębiorcą, jest podmiotem ważnym od 50 zatrudnionych, a kluczowym od 250. Pozostałe ocenia się według unijnych kryteriów wielkości przedsiębiorstwa,
- wśród obowiązków jest „wdrażanie, dokumentowanie, testowanie i utrzymywanie planów ciągłości działania”, a także planów awaryjnych i planów odtworzenia działalności,
- poważny incydent zgłasza się etapami: wczesne ostrzeżenie najpóźniej w ciągu 24 godzin, zgłoszenie w ciągu 72 godzin od wykrycia, a sprawozdanie najpóźniej w ciągu miesiąca,
- podmioty, które spełniały kryteria w dniu wejścia ustawy w życie, mają 12 miesięcy na realizację tych obowiązków.
Ustawa o prawach pacjenta (art. 29) wymaga przechowywania dokumentacji medycznej przez 20 lat, a zdjęć rentgenowskich przechowywanych poza dokumentacją medyczną przez 10 lat. Archiwum obrazów musi więc przetrwać nie tylko awarię, ale i wymianę systemu.
Kopie zapasowe: zasada 3-2-1
Amerykańskie agencje CISA, FBI i HHS w ostrzeżeniu dla sektora ochrony zdrowia zalecają zasadę 3-2-1: trzy kopie wszystkich krytycznych danych, na co najmniej dwóch różnych rodzajach nośników, w tym co najmniej jedna przechowywana offline.
Centrum e-Zdrowia w rekomendacjach dla placówek (Plan działania w zakresie cyberbezpieczeństwa w ochronie zdrowia, wersja 1.2) podkreśla, że kopie danych medycznych powinny być aktualizowane co najmniej raz na dobę i przechowywane poza placówką, żeby w razie ataku nie zostały zaszyfrowane razem z oryginałem. System PACS wymienia wśród systemów, których to dotyczy. Kopia ma sens tylko wtedy, gdy da się z niej odtworzyć dane, więc odtwarzanie trzeba regularnie sprawdzać.
Zasilanie i sieć
- Zasilanie awaryjne. Agregat prądotwórczy nie wystarczy, bo uruchamia się z opóźnieniem i nie chroni przed skokami napięcia. Zasilacz UPS podtrzymuje serwery i kluczowe stanowiska na czas przełączenia na agregat albo bezpiecznego wyłączenia systemów. Więcej w realizacji UPS Eaton.
- Zapasowe łącza. Norma techniczna ACR, AAPM i SIIM dotycząca elektronicznej praktyki obrazowania medycznego wymaga pisemnych procedur zapewniających ciągłość opieki. Mają one obejmować m.in. nadmiarowość systemów, zapasowe łącza telekomunikacyjne, odtwarzanie po awarii i plan pracy na czas przestoju. ENISA w wytycznych zakupowych dla szpitali z 2026 r. zaleca, żeby plan ciągłości działania uwzględniał nadmiarowość sieci.
- Serwery. Serwery dla placówek medycznych opisujemy na stronie Infrastruktura.
Praca bez systemów: plan na przestój
CISA zaleca założyć, że krytyczne systemy mogą być niedostępne przez dłuższy czas, i przygotować papierowe kopie dokumentów potrzebnych do opieki nad pacjentem. Norma ACR, AAPM i SIIM mówi wprost o ćwiczeniu procedur przestoju. W pracowni obrazowej plan na przestój powinien odpowiadać co najmniej na pytania:
- jak rejestrować pacjentów i zlecenia, gdy nie działa RIS albo HIS,
- gdzie trafiają obrazy, gdy nie działa PACS, i ile badań pomieści lokalna pamięć aparatu lub stacji,
- jak przekazać pilne badanie lekarzowi, np. na płycie CD/DVD nagranej na duplikatorze płyt,
- kto decyduje o przejściu na tryb awaryjny i o powrocie do normalnej pracy,
- jak po przywróceniu systemów uzupełnić dane, żeby żadne badanie nie zginęło,
- kogo powiadomić, w tym kto zgłasza poważny incydent do zespołu CSIRT w terminach z ustawy.
ENISA zaleca też, żeby dostawcy systemów brali udział w ćwiczeniach planu ciągłości działania.
Od czego zacząć
- Spisz systemy i zależności. PACS, RIS, HIS, łącza, zasilanie: jak długo pracownia wytrzyma bez każdego z nich?
- Uporządkuj kopie zapasowe według zasady 3-2-1, z codzienną kopią danych medycznych przechowywaną poza placówką. Sprawdzaj odtwarzanie.
- Zabezpiecz zasilanie serwerowni i kluczowych stanowisk.
- Spisz procedurę przestoju na papierze i przećwicz ją z zespołem i dostawcami.
- Ustal ścieżkę zgłaszania incydentów: kto, do kogo i w jakim czasie.
O roli inżynierów klinicznych w budowaniu odporności szpitala pisze też „Inżynier i Fizyk Medyczny” w numerze 5/2026 (s. 545).
Chcesz sprawdzić, jak archiwum PACS i infrastruktura pracowni poradzą sobie z awarią? Napisz do nas.
Źródła
- Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 252): tekst ustawy
- Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, art. 29, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 581: tekst ustawy
- Centrum e-Zdrowia, Plan działania w zakresie cyberbezpieczeństwa w ochronie zdrowia, wersja 1.2: PDF
- ENISA, Checking-up on Health: Ransomware Accounts for 54% of Cybersecurity Threats, 5 lipca 2023 r.: komunikat
- ENISA, Procurement guidelines for the cybersecurity of hospitals and healthcare providers, 2026: publikacja
- CISA, FBI, HHS, Ransomware Activity Targeting the Healthcare and Public Health Sector (AA20-302A): ostrzeżenie
- ACR–AAPM–SIIM, Technical Standard for Electronic Practice of Medical Imaging: ACR
- Inżynier i Fizyk Medyczny 5/2026, spis treści
Inne artykuły
Zobacz wszystkieSztuczna inteligencja AI w Radiologii
Źródło: inżynier i fizyk medyczny
Obciążenie radiologów stale rośnie. W wielu krajach liczba wykonywanych badań radiologicznych gwałtownie wzrasta. Poziom dostępności radiologów i specjalistów diagnostyki…
Sztuczna inteligencja w tomografii
Źródło: inżynier i fizyk medyczny
Sztuczna inteligencja AI (Artificial Intelligence) staje się nieodłącznym elementem w nowoczesnych systemach tomografii komputerowej. Początkowo sztuczna inteligencja była…
Polska po raz pierwszy uwzględniona w raporcie Future Health Index
Źródło: biotechnologia.pl
Nowe technologie w medycynie oraz dostęp do elektronicznego rejestru pacjenta odgrywają znaczącą rolę zarówno w opinii pracowników polskiej służby zdrowia, jak i samych pacjentów…
Kontakt
Zapraszamy do współpracy.
